Scheepsmodellen schilderen

Enkele weken geleden kocht ik, met het oog op de te bestellen 1:3000 scheepsminiaturen, bij een hobby speciaalzaak een paar kwastjes en enkele potjes Enamel verf van Revell, zoals ik die mij nog herinnerde uit mijn jeugd (toen ik plastic scheepsmodellen in elkaar zette en schilderde). Qua kleur: lichtgrijs (voor de romp), zwart, wit, bruin (houten dekken) en groen (voor Russische scheeps-helikopter dekken). Echter, nu de bestelde miniaturen onderweg zijn, heb ik mij iets meer verdiept in het toekomstig aspect 'schilderen'...

Op basis van wat ik hoorde tijdens het recente Noord-Hollands Spellenspektakel (waar o.a. een workshop 3D-poppetjes schilderen plaatsvond) en mijn verdere zoektocht op het internet, kwam ik er achter dat er verschillende verfsoorten zijn om miniaturen te schilderen. Op basis van terpentine of op basis van water. Dat had ik natuurlijk zelf ook kunnen verzinnen (als ik nagedacht had), want dat verhaal gaat ook op als je raamkozijnen moet schilderen... Enfin, toen bleek natuurlijk dat ik van Revell juist 'Enamel' verfpotjes gekocht had, terwijl een groot deel van de huidige community juist met Acryl-verf (op waterbasis) verft of airbrusht. Er blijken in NLD 2 'grote' merken te zijn: Vallejo en Tamiya. En dan maakt het ook nog uit of je van plan bent de verf op te brengen met een penseel, of een airbrush...

Als ik Vallejo ga gebruiken, moet ik 'Vallejo Game' of 'Vallejo Model Color' kopen, want ik ben voorlopig van plan om met penseel te schilderen.

Als ik Tamiya ga gebruiken, werd ik door internet geadviseerd om de 'XF-serie' te gebruiken. 

En ik moest de miniaturen eerst in de grondverf zetten, want anders zou de toplaag niet goed hechten. Grondverf breng je echter niet met penseel aan, want dan kwast je alle details dicht. Dus met een airbrush, of toch in ieder geval met een spuitbus.

Maar.... welke kleuren te bestellen? De uitgebreide zoektocht op het internet leverde via diverse verf video's (o.a. over het verven van Victory-at-Sea miniaturen) op dat in de loop der tijd diverse marines diverse kleurenschema's gebruikt hadden (nog afgezien van allerlei regionale camouflageschema's). Zo hadden diverse modelverffabrikanten speciale sets voor Kriegsmarine Tweede Wereldoorlog, of Keizerlijke Japanse Marine, etc. Op de website van Tamiya kon ik niet kiezen tussen 'fleet black' of 'NATO black', of 'medium grey' danwel 'Royal light grey'. Of zou 'Royal light grey' voor de Royal Navy zijn en 'IJN grey' voor de keizerlijke Japanse Marine?

De volgende website geven kleurvoorbeelden van de aan te schaffen kleuren:

www.modelbouwverf.nl

www.navalmodels.com

www.modelbouwenzo.nl

Die laatste website heeft zelfs verf- en kleur conversietabellen, waarin je kunt zien welke verfnummers van o.a. Tamiya, Vallejo, Revell, etc. met elkaar overeenkomen.

Zo vond ik ook op het internet een PDF, genaamd 'Vallejo WWII Naval Color Equivalents 06112021.pdf', welke per land aangeeft welke scheepskleuren in de Tweede Wereldoorlog  gebruikt werden. Handig!

Met al deze internet informatie & voorbeelden, tezamen met kleurenplaten uit diverse documentatie kan/moet je zelf bepalen welke kleuren je gaat gebruiken. Je kunt nl. op het internet niet goed vinden welke RAL-kleuren de diverse marines gebruik(t)en voor hun schepen... En ik heb ook gelezen dat een daadwerkelijke RAL-kleur (bijv. RAL 7038 voor het lichtgrijs van de Koninklijke Marine) op kleine schaal miniaturen veel te donker oogt. Dus moet je altijd iets lichter schilderen... Op bovenstaande foto kun je goed zien welke dekken van een Nederlands M-fregat donkergrijs geschilderd moeten zijn (maar dus niet het brugdak). Ook kun je zien dat een Nederlands bevoorradingschip (in de achtergrond) een donkerdere romp heeft dan een fregat.

 

Boeken over Naval Wargaming

Zomervakantie 2023 vond plaats in Groot-Brittannië. Omdat daar de Naval War Game hobby veel meer leeft dan in Nederland, zijn we doelbewust naar het dorpje Hay-on-Wye gegaan om daar in de 25 (!) 2e-hands boekwinkels die het dorpje rijk is, op zoek te gaan naar boeken over Naval War Gaming en/of relevante maritieme onderwerpen. Naval Wargaming is nl. niet zo bekend en al helemaal niet met de Koude Oorlog als te spelen periode, Ik ben nu eenmaal een 'boekenwurm'...

Hieronder wordt in het kort 'de buit' beschreven:

Atlas of Naval Warfare; 1977, 176 blz. In 4 hoofdstukken (van 490 Voor Christus tot/met 1973) worden bijna 150 zeeslagen beschreven met tekst en zwart-wit kaartjes (van de manoeuvres). Dit biedt je context en eventueel uitgangposities voor zelf te kiezen/maken historische scenario's. In mijn geval geeft dat inzicht in de Tweede Wereldoorlog, maar ook Koude Oorlog zeeslagen bij Suez (1956), Cuba crisis (1962), Vietnam, oorlog tussen India & Pakistan (1971) en de Yom Kippur oorlog (1973). Het boek is te oud voor de Slag bij Latakia (1973) en de Falkland Oorlog (1982).

Wargaming on a Budget; 2010; 163 blz. In 10 hoofdstukken wordt advies gegeven hoe je met eigen middelen een speeltafel kunt maken (met min of meer een bouwtekening bijgeleverd), heuvels, boompjes en gebouwen kunt maken, houten Napoleontische zeilschepen kunt maken, etc. Ook worden adviezen gegeven hoe je je miniatuur figuren goedkoop kunt opbergen en vervoeren. Aan het eind worden nog wat speeltips gegeven. Het boek is vooral (net als de hobby) gericht op wargaming op het land.

Wargaming World War Two; 1989: 191 blz. Het boek bevat 3 delen: The War on Land, War at Sea en War in the Air, maar de eerste 140 blz. gaan natuurlijk over de oorlog op het land, zucht... Elk deel begint met een inleiding hoe de krijgsmachtonderdelen van de belangrijkste landen georganiseerd waren. Dus deel 2 (Naval War Gaming) beschrijft de Franse, Duitse, Italiaans, Japanse, Britse, Russische en Amerikaanse (maar geen Nederlandse). Vervolgens volgen ca. 6 blz. met advies over maritieme spelregels, gevolgd door een 2-tal maritieme scenario's (1 in de Middellandse Zee en 1 in de Pacific). Plus een 2-tal blz. over scheepsmodellenfabrikanten en uitgevers van maritieme spelregels. Het Air-deel volgt globaal dezelfde logica: hierin is ook aandacht voor de Poolse luchtmacht en wordt met tekeningen aangegeven hoe je vliegtuigmodellen op stokjes zet, op je speelbord.

Royal Navy Warship Camouflage 1939-'45; 1973: 80. Een oud boek (tegenwoordig wordt dit soort boeken veel mooier uitgegeven). Het bevat zwart-wit foto's en zwart-wit silhouetten van camouflage patronen van Brits oorlogsschepen. Gelukkig zijn er ook enkele kleuren-tekeningen, want de verschillende 'kleuren' op de zwart-wit tekeningen zijn alleen af te leiden uit de verschillende arceringen... Toch heb ik veel geleerd: per zeegebied waren er verschillende camouflagepatronen en middels verschillende kleur banden op de schoorsteen kon je van veraf zien bij welk squadron/divisie een oorlogschip hoorde. 

Warship Identification; 1971: 467 blz. Een dik boek, gemaakt door ex Royal Navy officieren. Dit boek kent 3 secties: sectie 1 legt uit hoe je een silhouet van een schip beschrijft (aantal masten, waar het dekhuis zich bevindt, etc. - dit Britse systeem kende ik nog niet); sectie 2 is 100 blz. met zwarte silhouetten (schaal: 200 ft to 1 inch), met daaronder de scheepsnaam en qua gelijkend silhouet bij elkaar gegroepeerd en sectie 3 is 235 blz. met veel gedetailleerdere silhouetten (schaal: 150 ft to 1 inch) van dezelfde schepen (incl. hun boegnummers). 

Ship Dioramas; 2013; 143 blz. Een mooi boek met veel kleurenfoto's, uitleg hoe je diorama's kunt maken; veel gemaakte fouten, etc. Verftechnieken, hoe je schepen er verweerd en roestig kan laten uit zien; perspectief binnen het diorama, havensituaties, niets is te gek!

Warships and Warship Modeling; 2006; 170 blz. Dit boek behandelt vnl. oorlogschepen van na de Tweede Wereldoorlog. Eerst een beschrijving met veel detail (kleuren)foto's van zowel origineel als model en daarna worden er hoofdstukken gewijd aan hoe zo'n schip als model gemaakt kan worden (op vrij grote schaal en veelal van hout) en wat daarbij als uitdaging geldt. Er is aandacht voor moderne slagschepen, Amerikaanse kruisers, destroyers en fregatten, de Russische Moskva helikoptercarrier, en het radiografisch maken van modellen. Verder veel detailfoto's van radars en bewapening en hoe je dat kan namaken. Voor mij een handig boek als ik mijn schaal 1:1250 3-D geprinte modellen wil schilderen & verfraaien.

In de maanden voor deze vakantie had ik de volgende boeken aangeschaft (soms 2e hands):

In een notendop; 87 blz. Dit is een soort van catalogus van een expositie van de toen 25-jarige Dutch Ship Collectors Club in het Maritiem Museum Rotterdam. Het betreft hier allen schaal 1:1250 waterlijn scheepsmodellen. De leden laten in kleurenfoto's hun mooiste modellen zien. Veel modellen zijn van Nederlandse schepen, wat het voor mij speciaal maakt.

Warships in miniature; 2001; 220 blz. Van de landen Groot-Brittannië, VS, Japan, Duitsland, Italië en Frankrijk worden per land 4-8 verschillende oorlogsschepen en hun 1:1200 schaalmodel beschreven en getoond (foto & silhouet). De schepen stammen uit de periode 1e t/m 2e Wereldoorlog. In bijlagen worden verfkleuren voorgesteld en te lezen boeken en magazines.

Wiking Modelle; 1998; 151 blz. Dit Duitstalig boek beschrijft de geschiedenis van de Wiking waterlijn scheepsmodellen, vaak in schaal 1:1250. De fabrikant maakte deze vanaf de jaren '30. Gedurende de 2e o.a. Wereldoorlog zat er een dependance van de Wiking fabriek in Amsterdam! De modellen werden gebruikt om krijgsmachtpersoneel vijandelijke schepen te leren herkennen. Na de oorlog werd het meer speelgoed.

Miniature Ship Models; 2008; 176 blz. Een geweldig mooi en uitgebreid boek, vol met kleurenplaten dat de geschiedenis vertelt van de vele fabrikanten van schaal 1:1200 / 1:1250 waterlijn scheeps-modellen. Hoe het begon met Fred T. Jane (van Jane's Fighting Ships). Dat in Groot-Brittannië lang de schaal 1:1200 aangehouden werd (1 inch to 100 ft) en op het vasteland van Europa 1:1250 (die  schaal kwam overeen met de schaal van silhouetten van schepen in Weyers Flotten Taschenbuch, het standaard Duitse scheepsherkenning boekwerk). Veel foto's van oude en nieuwe uitgaven van hetzelfde scheepsmodel.

Een nieuwe hobby?

Vorig jaar kocht ik een 3-tal schaalmodellen (schaal 1:1250) van oorlogsschepen van de Koninklijke Marine: een kruiser (Hr.Ms. De Ruyter), een geleidewapenfregat en een bevoorradingschip (Hr.Ms. Poolster). Bij het onderzoeken van de geschiedenis van dit soort modelletjes, werd mij duidelijk dat modellen in deze schaal in beide wereldoorlogen gebruikt werden voor het aanleren van 'scheepsherkenning' door marine- en luchtmacht-personeel (het herkennen van de vijand op grote afstand). Zodoende ontstonden er fabrikanten in Duitsland (zoals Wiking, Hansa), Groot-Brittannië (o.a. Bassett-Lowke, Tremo) en Amerika (o.a. Saratoga Model Shipyard). De productie van deze (vaak metalen) scheepjes zette zich voort tijdens de Koude Oorlog, maar minimaliseerde t.g.v. de verdere opmars van de spelcomputer. Inmiddels is met 3D printen (veelal plastic) opeens weer heel veel mogelijk...

Verder lezende 'ontdekte' ik dat er zoiets bestond als 'naval wargaming': er waren mensen die op een tafel ('table top') zeeslagen naspeelden met scheepsmodellen ('miniatures'). Hiervoor waren benodigd: een tafel, de juiste scheepsmodellen, dobbelstenen, spelregels, etc. Na daar eerst een boekje over gekocht te hebben (en na enig nadenken) werd mij duidelijk dat er bij de gangbare schaal 1:1250 (die ook gebruikt wordt in maritieme herkenningsboekwerken zoals 'Jane's Fighting Ships' of 'Weyers Flotten Taschenbuch') al gauw een groot probleem ontstaat, als je deze modelschaal en de gangbare afstanden tussen oorlogsschepen op zee ook toepast op de omvang van je speeltafel... Ervan uitgaande dat een varend smaldeel van oorlogsschepen zich minstens verspreid over een gebied van 10x10 zeemijl (18x18 km.) en dat de bewapening van moderne oorlogsschepen zover reikt als 14 km (kanonvuur) tot verder dan 100 km (raketten), is het duidelijk dat bij schaal 1:1250 een keukentafel niet voldoet als realistisch zeeslag-gebied...

Helaas bleek 'Naval Wargaming' niet een groot interessegebied te zijn in de wereld. Er zijn diverse beoefenaars in Groot-Brittannië, Amerika en wellicht Duitsland, maar de gangbare (internationale) maandbladen over spellen (zoals 'Miniature Wargames', 'Tabletop Gaming' en 'Wargame Illustrated') besteden er bijkans geen aandacht aan... Daar is de focus op historische veldslagen (op het land) of futuristische 'Warhammer' spellen. In Nederland heb ik in enkele maanden nog geen duidelijke Naval Wargame community gevonden. 

Welke uitdagingen zag ik voor mij:

- welke zeeslagen wil ik eigenlijk (na)spelen?

Als voormalig Nederlands marineman was ik geïnteresseerd in zeeslagen waarin de Koninklijke Marine (KM) een rol gespeeld had, of had kunnen spelen. En dan in het tijdvak waarin ik zelf gevaren had, de Koude Oorlog. En je kunt ook een aantal 'What If' situaties verzinnen: een fictieve zeeslag tussen KM-eenheden en oorlogsschepen van de vml. USSR, of het naspelen van het Lido II incident tijdens de Joegoslavische oorlog (1994, waar NAVO-schepen bijna slaags raakten met Joegoslavische oorlogsschepen). Of kijken wat er uit een fictieve zeeslag komt tussen Nederland en Venezuela? En zo kun je wellicht ook diverse maritieme schermutselingen uit 2022 naspelen tussen Rusland en Oekraïne?

- op welke schaal?

Schaal 1:1250 blijkt dus te groot, en de modellen op die schaal zijn best kostbaar (en breekbaar met alle gedetailleerde masten en uitsteeksels). Ik ben op advies van enkele blogs gegaan voor schaal 1:3000 voor schepen en voor maritieme vliegtuigen voor schaal 1:600.

- hoe kom je aan modelletjes?

Er zijn diverse personen die met een 3D-printer schaal 1:3000 oorlogsschepen printen (of op 1:700, 1:1800, 1:2400 en 1:6000, dat zijn de gangbare maten). Ze zijn te vinden op het internet: via het platform 'Shapeways' kun je die bestellen. Ook zijn er websites waar je computerfiles kunt downloaden; dan moet je de scheepjes zelf 'uitprinten' (moet je wel toegang hebben tot een 3D-printer...) en daarna schilderen.

Daarnaast zijn er nog diverse bedrijfjes, die de oude (?) voorraad metalen scheepjes opgekocht hebben in Europa of Amerika en deze nog steeds verkopen. Ik heb vandaag bij 2 Britse bedrijfjes tientallen modelletjes besteld van de KM en USSR-vloot, zodat ik de komende tijd een eerste scenario kan spelen..

Op de foto zie je een een 2-tal KM-schepen (schaal 1:1250) waarop je kan zien wat het verschil is tussen een metalen en 3D geprint modelletje. Op de voorgrond is een Roofdier-klasse jaren '50 fregat (geschilderd) en daarachter ligt een 3D-geprint (nog ongeschilderd) Karel Doorman-klasse jaren '90 fregat. Op beiden heb ik gevaren overigens.. 

Met deze hobby ga je (weer?) verdiepen in verschillende scheepstypen, hun bewapening, hun kleuren en eventuele camouflage (ze moeten vaak nog geschilderd worden), en hun historische verrichtingen. Zo kwam ik er afgelopen weken achter dat de Britse zware kruiser HMS Exeter aan het begin van de 2e Wereldoorlog een hoofdrol speelde in de zeeslag tegen het Duitse 'vestzakslagschip' Graf Spee (Battle of the river Plate; dec '39), daarna gerepareerd werd en toen in de slag in de Javazee (Feb '42) getroffen werd en daags daarna roemloos ten onder ging toen zij vluchtte naar Australie.    

- hoe kom je aan spelregels ('Rule Books')?

Om met de modelletjes gevarieerd en enigszins waarheidsgetrouw te kunnen spelen heb je historische of 'what if?' scenario's en spelregels nodig. Een scenario geeft je bijvoorbeeld advies over hoever beide (groepen van) schepen uit elkaar lagen bij het begin van de zeeslag (of wellicht is er eerst nog een zoekfase?), geeft advies over de te gebruiken afstand en tijdschaal en wanneer een van de partijen 'gewonnen' heeft. Spelregels geven aan hoe je met dobbelstenen gooien trefkansen kunt bepalen als je vuur uitbrengt op de vijand. Ook kun je met dobbelstenen 'schade' bepalen op vijandelijke schepen of zelfs het moreel bepalen (vechten ze door of druipen ze af?). In de spelregels zijn vaak ook gestileerde tekeningen van de deelnemende schepen, waarop je toegebrachte schade kunt noteren.

Je kan dan zien welke apparatuur hierdoor 'uitgevallen' is of wanneer de 'waterdichtheid' van de scheepsromp te ver is aangetast. De meeste Naval Wargame Rulebooks gaan over historische zeeslagen: dus uit de tijd van Napoleon en 1e en 2e Wereldoorlog (met veel aandacht voor bepantsering van slagschepen). Je wordt dan al blij dat er aandacht is voor de slag in de Javazee.. Er zijn weinig Rule Books van moderne zeeslagen, en aan die zeeslagen deed Nederland vaak niet mee (1982: Falkland oorlog; 1991 Irak-oorlog) Uitdaging: welke Rule Books bevatten ook gestileerde tekeningen van moderne Nederlandse oorlogschepen?

Rule books koop je via het Internet; soms als fysiek boek maar vaak als watermerk PDF-file. Ik heb even moeten zoeken op 'Wargame Vault', maar vond uiteindelijk 'Shipwreck' (met data van KM-fregatten uit de jaren '70-'90) en 'Naval Command' (2021 Edition), eveneens met 6 blz. Nederlandse scheepsdata. Deze Rule books ga ik nog kopen. Van 'Naval Command' is ook een actieve Facebook pagina, die ik inmiddels volg. Harpoon V (2020 Edition) bestaat ook als Rulebook, maar is veel uitgebreider... 

- omvang van de speeltafel?

Op termijn wil ik in huis een vaste speeltafel hebben; zoiets als op de foto. Er is zelfs een facebookgroep die elkaars speeltafels laat zien! Formaten van geproduceerde 'speelmatten' worden aangegeven in de lengtemaat 'voet'. De grootste maat is 6x4 ft. (1,8 x 1,2 m.). Op schaal 1:3000 is dat dan nog steeds maar ca. 3 x 2 nautical mile... Dus de Rules gebruiken voor 1:3000 scheepsmodellen vaak een afstandsadvies van 1 inch afstand = 1 nm ('Shipwreck') of 1 cm. = 1 nm. ('Naval Command'). Inmiddels heb ik een stoffen 'speelmat' van 4x4 ft bij een Litouws bedrijf besteld; voordeel is dat deze oprolbaar is en meegenomen kan worden naar vrienden of een speelruimte.

- wie wordt de tegenspeler?

Omdat de dobbelsteen zo'n belangrijke rol speelt in het verloop van de strijd (de dobbelsteen bepaalt de trefkans, damage en uiteindelijk overlevingskans van schepen), kun je solo ook een zeeslag uitvechten. Net zoals je tegen jezelf kunt ganzenborden... Maar het is natuurlijk leuker om tegen iemand te spelen. Mogelijk creëer ik met deze blog een Naval Wargaming Community in Noord-Holland?